Jubileumboek Correspondentieschaak Nederland.

(Chapau) Nederlandse Bond van Correspondentieschakers (NBC) bestaat vijftig jaar
 
(kop) Klein maar fijn
 
(Intro) Op 19 november 1966 werd in Arnhem de Nederlandse Bond van Correspondentieschakers (NBC) opgericht. Precies vijftig jaar later vierde NBC dit jubileum in Utrecht. Ondanks de onstuitbare opmars van de computer blijft een ‘harde kern’ het schaken-op-afstand trouw. “De correspondentieschaker zal altijd de partijstrategie moeten bepalen. Een PC dag en nacht laten draaien levert nog altijd geen toernooioverwinningen op,” aldus voorzitter Albert Hebels en Eric van ’t Hof, verantwoordelijk voor de communicatie.
 
(Auteur) Bart Stam
Correspondentieschaak, bestaat dat dan nog? Vermoedelijk weten veel ‘gewone’ schakers niet dat hun vakbroeders anno 2016 nog altijd nationale en internationale toernooien spelen. Weliswaar niet meer zoveel als in 1983, toen de Nederlandse Bond van Correspondentieschakers bijna 1500 leden telde, maar nog altijd met een trouwe kern van zo’n 330 spelers in de toernooien van de NBC of de ICCF, de International Correspondence Chess Federation.
“Natuurlijk heeft de computer het correspondentieschaken drastisch veranderd,” zegt NBC-voorzitter Albert Hebels. “Toch is onze vorm van schaken zeker niet ten dode opgeschreven, al is het aantal leden dan flink gedaald sinds de jaren tachtig. De laatste tijd zijn we zelfs weer licht gestegen.” Medebestuurslid Eric van ’t Hof: “Het opzoeken van stellingen en partijen in databases gaat nu veel sneller dan vroeger. Daarnaast is de computer is natuurlijk een geweldig hulpmiddel in de analyse. Maar het is een illusie om te denken dat je toernooien kunt winnen door een paar PC’s 24/7 te laten draaien.” Hebels: “De correspondentieschaker moet uiteindelijk uit alle aanbevelingen en varianten zijn volgende zet en het achterliggende strategisch plan bepalen. Dat betekent dat de huidige spelers moeten kunnen omgaan met een PC, al hoeft je zeker geen ICT-specialist te zijn.”
Volgens Hebels, zelf senior internationaal meester, zijn er vier eigenschappen nodig om succesvol te zijn. “Een correspondentieschaker moet fysiek in orde zijn, strategisch inzicht hebben, technisch vaardig zijn en over de juiste mentaliteit beschikken.” Hebels vindt het interessant om in elke stelling op zoek te gaan naar de ‘waarheid’ ofwel de beste zet, zonder tijdgebrek.
 
(Tussenkop) Lange geschiedenis
Correspondentieschaak heeft een lange geschiedenis in Nederland. Volgens het fraaie jubileumboek “Correspondentieschaken in Nederland – 50 jaar NBC 1966-2016” werd de eerste correspondentiepartij reeds gespeeld in 1804 tussen de Nederlandse militair Friedrich Wilhelm von Mauvilion in Den Haag en een collega-officier in Breda.
In de loop van de negentiende eeuw verschuift het accent van de individuele partij, zoals bij Von Mauvilion, naar consultatiepartijen tussen vooral schaakclubs en steden. Dat heeft onder andere te maken met de hoge portikosten, waarbij de ontvanger de volledige mep betaalt, afhankelijk van de afstand. Pas nadat in 1852 een vast tariefsysteem met postzegels komt, neemt het aantal particuliere correspondentieschakers toe, al zijn er in 1928 nog maar 22 spelers in heel Nederland.
Uiteindelijk vindt correspondentieschaak vanaf 1927 definitief onderdak bij de Nederlandsche Schaakbond. De eerste Nederlands kampioen in 1934 is drs. J. ten Kate. Tot 1966 spelen de correspondentieschakers onder de vleugels van de KNSB, totdat een groep prominente spelers besluit om een eigen bond op te richten, de NBC.
 
(Tussenkop) Drie wereldkampioenen
Volgens Hebels en Van ’t Hof is het opmerkelijk dat Nederlandse zulke goede correspondentieschakers heeft voortgebracht. Hebels: “Misschien is het de invloed van Euwe die een generatie met vooraanstaande spelers als Van Perlo, Mulder van Leens Dijkstra en Smit heeft voortgebracht. Het is toch wel opmerkelijk dat Nederland tot nu toe al drie wereldkampioenen correspondentieschaak heeft gehad: Gert Timmerman in 2001, Joop van Oosterom (2004 en 2007), en Ron Langeveld (2012). Van ’t Hof: “Nederland heeft nu 178 correspondentieschakers met een ICCF-rating. Rekening houdend met de bevolkingsomvang is dat is helemaal niet slecht als je dat vergelijkt met e 771 spelers in Duitsland en 461 in Rusland.”
Iemand die van 1946 tot 2002 correspondentieschaak heeft gespeeld is de 89-jarige Bram Idema uit Groningen. De voormalig internist en correspondentiegrootmeester heeft Nederland vertegenwoordigd op diverse Olympiades, totdat de invloed van de computer op de partijen in zijn ogen te groot werd. “Iemand die nauwelijks kan schaken, kan met hulp van de computer toch ver komen. Voor de sterke computerprogramma’s en databases vond ik het veel leuker. Zeker toen ik eenmaal per twee maanden samen met Van Perlo en Sprenger onze Olympiade-partijen analyseerden.” Idema liet in Utrecht zijn fraaie winstpartij zien tegen Podolsky (Oekraïne) uit het 22e Europees kampioenschap van 1980-1985.
 
(Tussenkop) Smeekbede op Zweeds postkantoor
Niet alleen Idema, ook Hebels en Van ‘t Hof benadrukken dat er veel romantiek verloren is gegaan met de introductie van de sterke computerprogramma’s. Ook de meeste bordschakers kennen de prachtige verhalen wel uit de tijd dat correnspondentieschaken geschiedde met briefkaarten. Er zijn talloze voorbeelden van spelers die, vlak nadat zij hun briefkaart hebben toevertrouwd aan PTT Post, zich realiseren dat ze een enorme blunder hebben begaan. Vervolgens is het wachten geblazen bij de brievenbus op de PTT-auto met het verzoek de kaart terug te geven. Er schijnt zelfs een Nederlandse speler te zijn geweest die een klein postkantoor in Zweden heeft opgebeld met de smeekbede zijn kaart niet af te leveren bij zijn tegenstander – en dat nog voor elkaar kreeg ook! Van ’t Hof: “Het is nog steeds mogelijk om partijen per briefkaart te spelen. Zelf speel ik momenteel een partij tegen een oudere tegenstander in Berlijn. Het is erg leuk, alleen wel erg duur met de huidige portokosten!”
 
(Tussenkop) Analyseren op de boerderij
Hans Böhm gaf in Utrecht zowel een ‘causerie’ als een simultaan tegen 22 NBC-leden. Zelf heeft hij eenmaal meegedaan aan het Nederlands kampioenschap correspondentieschaak van 1989-1990, waarin de Hilversummer met 10,5 uit 14 een verdienstelijke derde plaats behaalde. “Via Kor Mulders van Leens Dijkstra, Joop van Oosterom en mijn Rotterdamse schaakvriend Ruud Maliangkay ben ik in aanraking gekomen met correspondentieschaken. Met Kor Mulder van Leens Dijkstra had ik een unieke vriendschap. Tweemaal per jaar ging ik bij deze herenboer en grootmeester correspondentieschaak op bezoek in Minnertsga, Friesland. Een unieke man want op zijn grote boerderij was alleen de woonkamer verwarmd. We aten altijd zijn eigen, zelf geteelde aardappels. Ik was onder de indruk hoe ver en diep zijn analyses gingen. Tijdens het NK belde ik hem soms op als ik een afgebroken partij had, dan keek hij een beetje mee.”
Böhm vervolgt: “Het correspondentieschaken kostte me uiteindelijk te veel tijd omdat ik inmiddels bezig was met televisieprogramma’s en allerlei andere activiteiten. Ik analyseerde vaak tijdens de pauzes van de tv-opnamen. Ik had zo’n speciaal mapje met alle lopende partijen dat ik overal mee naartoe nam. Het toernooi ging op een gegeven moment mijn leven teveel te beheersen. Ik snap die correspondentieschakers wel die de postbode opwachten bij de brievenbus.”
 
(Tussenkop) Psychologie en tijdnood
Als contrast liet Böhm daarom een ‘gewone’ toernooipartij zien tegen de Hongaarse grootmeester Istvan Csom, San Bernadino 1992. “Ik was toen al jaren gestopt als beroepsschaker en speelde eenmaal per jaar dit vakantietoernooi.” Böhm komt met een stuk minder totaal verloren te staan, maar weet toch de partij helemaal om te draaien en alsnog te winnen. “Dat was een bizarre partij, waarin psychologie, lichaamstaal en tijdnood een grote rol speelden. Zo’n stelling had ik in een correspondentiepartij al lang opgegeven!”
 
(Tussenkop) Jubileumboek
Alle NBC-leden kregen het prachtige jubileumboek “Correspondentieschaken in Nederland – 50 jaar NBC 1966-2016’ uitgereikt. Hieraan hebben veel NBC-leden meegewerkt. Uiteraard gingen de eerste exemplaren naar de vier aanwezige leden van het allereerste uur: Hans Bouwmeester, Nol van ’t Riet, Arno Sprinkhuizen en Maarten Etmans. Het boek bevat maar liefst 363 pagina’s over heden en verleden van correspondentieschaak in Nederland, de belangrijkste spelers en hun partijen.
En de simultaan? Ondanks zijn voorspelling dat hij het moeilijk zou krijgen, won Hans Böhm vijftien partijen, speelde vijfmaal remise en verloor er twee. Want al zijn veel NBC-lid van een schaakclub, voor correspondentieschakers gaat een simultaan toch wel erg snel!
(Afsluiting) Correspondentieschaken in Nederland – 50 jaar NBC 1966-2016. Uitgever: Thinkers Publishing, 9000 Gent (B). 363 pagina’s, rijkelijk geïllustreerd met foto’s en partijen. ISBN: 9789492510044. Prijs € 34,95. Verkrijgbaar bij o.a. De Beste Zet en Schaak en Go winkel Het Paard, Amsterdam.
 
Www.Correspondentieschaken.Nl